मुंबईच्या रंगमंचावर मध्य भारतातील आवाज: अफसाना – सोमय्या कथाकथन महोत्सव २०२६

मुंबईतील सोमय्या विद्याविहार विद्यापीठाद्वारे आयोजित ‘अफसाना – द सोमय्या स्टोरीटेलिंग फेस्टिव्हल २०२६’ हा महोत्सव या वर्षी विशेषतः मध्य भारताच्या कथाकथन परंपरेला समर्पित आहे.

मुंबईतील विद्या विहार कॅम्पसमधील विद्यापीठात ३०-३१ जानेवारी रोजी होणाऱ्या या महोत्सवात मध्य प्रदेश आणि आसपासच्या प्रदेशांतील लोककथा, आदिवासी कथा आणि ऐतिहासिक आठवणी राष्ट्रीय स्तरावर सादर केल्या जातील.

‘बिंदू: केंद्रित रूपके’ ( bindu: centered metaphores) ही या महोत्सवाची संकल्पना, मुख्य प्रवाहातील आणि उपेक्षित आवाजांमधील संवाद दर्शवते. लोककला आणि समकालीन कला प्रकार, इतिहास आणि कल्पनाशक्ती, तसेच मौखिक आणि आधुनिक कथाकथन हे सर्व एकाच रंगमंचावर सादर केले जाईल.

अफसाना हे जंगल, नद्या, गावे, किल्ले आणि आदिवासी जीवनातून उगम पावणाऱ्या कथांसाठी एक व्यासपीठ उपलब्ध करून देते. या कथा पिढ्यानपिढ्या चालत आल्या आहेत आणि आजही त्या आपल्या सांस्कृतिक ओळखीला आकार देत आहेत.

या वर्षी, ‘अफसाना – द सोमय्या स्टोरीटेलिंग फेस्टिव्हल २०२६’ मध्ये विशेषतः मध्य प्रदेशातील पारंपरिक कला, साहित्य आणि कथाकथनाच्या परंपरांवर प्रकाश टाकण्यात आला आहे.

मध्य प्रदेशातील कलाकार संजय महाजन आणि त्यांचा संघ, उज्जैन आणि माळवा प्रदेशाच्या सांस्कृतिक परंपरांशी घनिष्ठपणे जोडलेली राजा भर्थारी कथा आणि गणगौर नृत्य सादर करतील.

मोनिका गुप्ता – “इन्स्पेक्टर मातादीन ऑन द मून”, ही प्रसिद्ध हिंदी व्यंग्यकार हरिशंकर परसाई यांच्या प्रसिद्ध कथेवर आधारित एक सादरीकरण आहे, जे मध्य प्रदेशाची साहित्यिक परंपरा समकालीन रंगमंचावर आणते.

राणा प्रताप सेंगर – दास्तान-ए-राज कपूर, ज्यामध्ये भारतीय सिनेमाच्या या महान कथाकाराचा प्रवास पारंपरिक कथाकथनाच्या शैलीत सादर केला जाईल, आणि त्याद्वारे कथन व स्मृतीची परंपरा जिवंत केली जाईल. कथाकथन आणि स्मृतीची परंपरा जिवंत ठेवत.

• इंदोरशी संबंधित कथक कलाकार डॉ. टीना तांबे नवरस आणि रसनायिकांवर आधारित नृत्य सादर करतील.

• गीतांजली वाणी – नर्मदेच वरदान या कथेच अभिवाचन करतील.

• कृतिका – बैगा आणि वाघ (बैगांच्या मौखिक परंपरांवर आधारित)

बनवारी लाल – माळवा प्रदेशाच्या पारंपरिक दाबू छपाई कलेवर एक विशेष कार्यशाळा, जी सहभागींना नैसर्गिक रंग, ब्लॉक प्रिंटिंग आणि लोकवस्त्र परंपरांची ओळख करून देईल.

पंकज पाटील – मध्य प्रदेशातील गोंड कलेवर आधारित एक कार्यशाळा, जिथे सहभागींना आदिवासी चिन्हे, रंगांची भाषा आणि कथनात्मक चित्रकलेच्या अद्वितीय परंपरेबद्दल शिकायला मिळेल.

याव्यतिरिक्त, या महोत्सवात अक्षय गांधी, रोशेल पोटकर, महमूद फारुकी, डॉ. उल्का मयूर, फिओना फर्नांडिस, नारायण परशुराम, महक मिर्झा प्रभू आणि वैशाली श्रॉफ यांच्यासह देशभरातील समकालीन कथाकार आणि सांस्कृतिक कलावंत सहभागी होणार आहेत.

महोत्सवाच्या अध्यक्षा अमृता सोमय्या यांच्या मतानुसार, “भारतीय ज्ञान परंपरेचा एक मोठा भाग आपल्या मौखिक कथांमध्ये सामावलेला आहे.”

सोमय्या विद्याविहार विद्यापीठ अशा कार्यक्रमांसाठी एक व्यासपीठ आणि मान्यता प्रदान करते, ज्यामुळे हे आवाज थेट प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचतात आणि एक चैतन्यपूर्ण संवाद साधला जातो.”

उत्सव संचालिका यामिनी दंड शाह यांनी सर्व कलाप्रेमींना आमंत्रित करताना सांगितले की, “कार्यशाळा, थेट सादरीकरण, ओपन-माइक सत्रे आणि कलाकृतींच्या माध्यमातून, ‘अफसाना’ प्रेक्षकांना केवळ श्रोत्यांऐवजी कथाकथनाच्या प्रक्रियेतील सक्रिय सहभागींमध्ये रूपांतरित करते.”

अफसाना – सोमय्या कथाकथन महोत्सव २०२६ हा केवळ कथा ऐकण्याचा कार्यक्रम नाही, तर पुस्तकांमध्ये नोंदवण्यापूर्वी आवाजांमध्ये जिवंत असलेल्या भारताचा अनुभव घेण्याची एक संधी आहे.

या कार्यक्रमात सहभागी होण्यासाठी https://afsana.somaiya.edu/en/ येथे विनामूल्य नोंदणी करा.