त्यांचे जीवन म्हणजे प्रतिकूल परिस्थितीच्या छाताडावर पाय रोवून उभ्या राहिलेल्या एका सामान्य शेतकरी कुटुंबातील मुलाची असामान्य यशोगाथा आहे.

ही केवळ एका सनदी अधिकाऱ्याची कहाणी नाही.

ही गरिबीला दिलेली चुनौती आहे.
ही परिस्थितीला दिलेली चपराक आहे.
ही शिक्षणाच्या सामर्थ्याची ग्वाही आहे.
आणि ही स्वकर्तृत्वाने नियती बदलता येते, याची जिवंत साक्ष आहे.

बेलंब्याच्या मातीतून दिल्लीच्या प्रशासकीय क्षितिजापर्यंत

बेलंबा या ग्रामीण परिसरात जन्मलेला एक सामान्य शेतकऱ्याचा मुलगा पुढे जाऊन भारतीय प्रशासन सेवेत पोहोचतो, ही घटना केवळ एका कुटुंबाच्या आनंदाची बाब नाही; ती संपूर्ण ग्रामीण भागासाठी प्रेरणेचा दीपस्तंभ आहे.

घरात संपत्तीची श्रीमंती नव्हती. उच्च पदांची परंपरा नव्हती. प्रशासकीय सेवेचे मार्गदर्शन करणारे कुणी जवळ नव्हते. आर्थिक परिस्थितीही अत्यंत प्रतिकूल होती. शिक्षणाचा मार्ग फुलांनी सजलेला नव्हता; तो काट्यांनी भरलेला होता.

कधी परळी ते बेलंबा शिक्षणासाठी पायपीट करण्याची वेळ आली.

पण त्या पायांना थकवा नव्हता.

कारण त्या पावलांपुढे एक स्वप्न होते.

“शिकायचे, मोठे व्हायचे आणि आपल्या कुटुंबाचे नाव उज्ज्वल करायचे.”

शेतकरी वडिलांचा शिक्षणावर असलेला विश्वास त्यांनी आपल्या कर्तृत्वाने सार्थ करून दाखविला.

गरिबीने त्यांच्या हातात पैसा दिला नाही; पण संघर्ष करण्याची ताकद दिली.

परिस्थितीने त्यांना सुविधा दिल्या नाहीत; पण स्वतःच्या पायावर उभे राहण्याची जिद्द दिली.

आणि म्हणूनच त्यांनी परिस्थितीला दोष देत बसण्याऐवजी शिक्षणाला आपले शस्त्र बनवले.

शिक्षणाच्या मशालीने अंधार फोडणारा प्रवास

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी सांगितले की, शिक्षण हे सामाजिक परिवर्तनाचे सर्वात प्रभावी साधन आहे. बाबासाहेबांच्या विचारातील हीच शक्ती किरण गित्ते साहेबांच्या जीवनप्रवासात प्रकर्षाने दिसून येते.

गरिबी कायमची संपवायची असेल, सामाजिक प्रगती साधायची असेल, आर्थिक सुबत्ता मिळवायची असेल आणि समाजातील दुर्बल घटकांना सन्मानाचे स्थान मिळवून द्यायचे असेल तर शिक्षणाशिवाय दुसरा शाश्वत मार्ग नाही, हा विश्वास त्यांनी आपल्या जीवनातून सिद्ध केला.

प्रथम अभियंता होण्याचे स्वप्न त्यांनी साकार केले.

परंतु तेवढ्यावर ते थांबले नाहीत.

स्वतःची क्षमता ओळखून त्यांनी प्रशासकीय सेवेचा ध्यास घेतला. रात्रंदिवस अभ्यास केला. कठोर परिश्रम केले. ज्ञानाची भूक वाढवत नेली आणि देशातील अत्यंत कठीण मानल्या जाणाऱ्या UPSC परीक्षेच्या माध्यमातून भारतीय प्रशासन सेवेत प्रवेश मिळविला.

शेतकऱ्याच्या घरातील मुलगा जेव्हा IAS होतो, तेव्हा केवळ एक व्यक्ती अधिकारी होत नाही; तर त्या घराच्या पिढ्यान् पिढ्यांच्या संघर्षाला अर्थ प्राप्त होतो.

किरण गित्ते साहेबांचे यश म्हणजे अशाच एका संघर्षाला मिळालेली ऐतिहासिक सलामी आहे.

“माझी परिस्थिती माझे भविष्य ठरवणार नाही!”

किरण गित्ते साहेबांच्या जीवनातील सर्वात मोठा संदेश कोणता असेल तर तो हा—

परिस्थिती कितीही गरीब असली तरी स्वप्ने गरीब नसावीत.

ज्याच्या घरात प्रशासकीय सेवेची माहिती नव्हती, त्याने प्रशासनाच्या सर्वोच्च पातळीपर्यंत मजल मारली.

ज्याच्या हातात आर्थिक साधने कमी होती, त्याने ज्ञानाचे भांडार उभे केले.

ज्याच्या वाटेवर अडथळे होते, त्याने त्या अडथळ्यांनाच पायऱ्या बनविले.

म्हणूनच त्यांचे जीवन आजच्या ग्रामीण आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांसाठी जिवंत संदेश आहे—

“तुमच्या घरची परिस्थिती तुमची ओळख नाही; तुमची जिद्द आणि तुमचे कर्तृत्व हीच तुमची खरी ओळख आहे.”

स्वतः उंच गेले आणि इतरांसाठी शिडी बनले

काही माणसे स्वतःच्या यशाच्या शिखरावर पोहोचतात आणि तिथेच थांबतात.

काही माणसे मात्र शिखरावर पोहोचल्यानंतर मागे वळून पाहतात आणि म्हणतात—

“माझ्यासारखी अनेक मुले या शिखरावर आली पाहिजेत.”

किरण गित्ते साहेबांची भूमिका याच दुसऱ्या प्रकारची आहे.

स्वतःच्या जीवनात आलेली गरिबी, अडचणी आणि शैक्षणिक संघर्ष इतरांच्या वाट्याला येऊ नयेत, याची त्यांना जाणीव आहे. त्यामुळे गोरगरीब, शेतकरी, दलित, आदिवासी, बहुजन आणि वंचित समाजातील विद्यार्थ्यांनी उच्च शिक्षण घ्यावे, स्पर्धा परीक्षांमध्ये उतरावे आणि प्रशासनातील महत्त्वाच्या पदांवर पोहोचावे, यासाठी त्यांनी आपल्या अनुभवाचा उपयोग समाजासाठी करण्याचा प्रयत्न केला आहे.

स्वतः दीप बनून थांबण्याऐवजी हजारो दिवे पेटवण्याची आकांक्षा बाळगणारे हे व्यक्तिमत्त्व आहे.

उषाताई गित्ते यांच्या साथीने शिक्षणक्रांतीची नवी वाट

किरण गित्ते साहेबांच्या सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्याला त्यांच्या पत्नी श्रीमती उषाताई गित्ते यांची भक्कम साथ लाभली आहे.

या दांपत्याने परळी परिसराच्या शैक्षणिक भवितव्याचा विचार केवळ बोलण्यात न ठेवता त्याला प्रत्यक्ष कृतीची जोड दिली.

ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना पुणे-मुंबईसारख्या महानगरांमध्ये मिळणाऱ्या दर्जाच्या शैक्षणिक सुविधा आपल्या परिसरातच मिळाव्यात, हा विचार अत्यंत महत्त्वाकांक्षी होता.

या विचारातून Delhi World Public School , पोद्दार जंबो किड्स प्रिया नगर परळी वैजनाथ , डी डब्ल्यू पी एस वंडरलैंड नाथ रोड परळी वैजनाथ सारखी शैक्षणिक संकल्पना परळी परिसरात उभी करण्याचे कार्य करण्यात आले.

ही केवळ शाळा नाही.

ही ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांना महानगरांच्या उंचीची पंखे देण्याचा प्रयत्न आहे.

ज्यांच्या पालकांना आपल्या मुलांना दूरच्या शहरात पाठविणे आर्थिकदृष्ट्या शक्य नाही, अशा कुटुंबातील विद्यार्थ्यांना आपल्या परिसरातच गुणवत्तापूर्ण शिक्षण मिळावे, हा विचारच सामाजिक परिवर्तनाच्या दिशेने टाकलेले मोठे पाऊल आहे.

किरण गित्ते अकॅडमी : स्वप्नांना प्रशासकीय पंख देणारी कार्यशाळा

शिक्षण म्हणजे केवळ पदवी मिळवणे नव्हे; शिक्षण म्हणजे व्यक्तिमत्त्व घडवणे, विचारशक्ती विकसित करणे आणि समाजासाठी जबाबदार नागरिक निर्माण करणे.

याच व्यापक विचारातून विवेकानंद यूथ वेल्फेअर सोसायटी आणि किरण गित्ते IAS अकॅडमीच्या माध्यमातून स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन देण्याचे कार्य पुढे आले.

IAS, IPS, राज्यसेवा आणि इतर प्रशासकीय सेवांमध्ये प्रवेश करण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या अनेक युवकांना दिशा मिळणे, हे या कार्याचे मोठे फलित आहे.

दरवर्षी विविध स्पर्धा परीक्षांमध्ये विद्यार्थी यशस्वी होऊन देश सेवेच्या प्रवाहात प्रवेश करत आहेत, ही बाब निश्चितच प्रेरणादायी आहे.

एक अधिकारी निर्माण होणे म्हणजे एक व्यक्ती घडणे;
पण शेकडो अधिकारी घडविण्याची प्रक्रिया उभी करणे म्हणजे पिढी घडविणे.

आणि पिढी घडविण्याचे हे काम कोणत्याही एका पदापेक्षा मोठे असते.

परळीच्या शैक्षणिक चेहऱ्याला नवी ओळख

आज परळी शहराच्या विकासाचा विचार केवळ रस्ते, इमारती आणि उद्योगांपुरता मर्यादित राहू शकत नाही.

खरा विकास म्हणजे—

ज्ञानाची निर्मिती, गुणवत्तेची निर्मिती, रोजगाराची निर्मिती आणि सक्षम पिढीची निर्मिती.

या अर्थाने किरण गित्ते साहेबांनी परळीच्या शैक्षणिक विकासाला दिलेले योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

वक्तृत्व, क्रीडा, अभिनय, सांस्कृतिक उपक्रम, सामाजिक जाणीव आणि नेतृत्वगुण यांना शिक्षणाशी जोडण्याचा प्रयत्न विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी महत्त्वाचा ठरतो.

कारण उद्याचा विद्यार्थी केवळ परीक्षेत गुण मिळवणारा नसावा;

तो समाज समजणारा, प्रश्न विचारणारा, नेतृत्व करणारा आणि देश घडविणारा नागरिक असावा, ही व्यापक दृष्टी आवश्यक आहे.

गरिबी विसरलेला नाही, म्हणून गरीब माणूस जवळचा आहे

किरण गित्ते साहेबांच्या व्यक्तिमत्त्वातील सर्वांत भावणारा पैलू म्हणजे—त्यांनी आपल्या संघर्षमय भूतकाळाला कधीही विसरले नाही.

काही माणसे मोठी झाली की त्यांना आपल्या जुन्या दिवसांची लाज वाटते.

पण काही माणसे मोठी झाल्यावर त्या दिवसांकडे अभिमानाने पाहतात आणि म्हणतात—

“मी ज्या मातीतून आलो, त्या मातीचे ऋण मला फेडायचे आहे.”

किरण गित्ते साहेबांच्या कार्यात ही कृतज्ञतेची भावना जाणवते.

आपल्या पदाचा गर्व न करता सामान्य माणसात मिसळणे, गरजू व्यक्तीला मार्गदर्शन करणे, युवकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी आपल्या संपर्काचा उपयोग करणे आणि परळी परिसरातील तरुणांनी पुणे-मुंबईसारख्या औद्योगिक शहरांमध्ये रोजगाराच्या संधी मिळवाव्यात यासाठी प्रयत्न करणे—ही त्यांच्या सामाजिक संवेदनशीलतेची उदाहरणे आहेत.

खुर्ची मोठी असते; पण माणूसपण त्याहून मोठे असते.

आणि म्हणूनच पदापेक्षा माणुसकी मोठी मानणारे अधिकारी समाजाच्या स्मरणात दीर्घकाळ राहतात.

संत भगवान बाबांच्या विचारांची माती आणि समाजसेवेची प्रेरणा

किरण गित्ते साहेबांच्या व्यक्तिमत्त्वा मध्ये आपल्या मातीतल्या संत परंपरेबद्दल असलेली निष्ठा ही दिसून येते. संत भगवान बाबांच्या विचारांमध्ये समाजातील सामान्य माणसाविषयी असलेली करुणा, शिक्षणाची आणि प्रबोधनाची भूमिका आणि समाजाला एकत्र आणण्याची शक्ती होती.

या विचारांचा वारसा आधुनिक शिक्षण, प्रशासन आणि सामाजिक विकासाशी जोडण्याचा प्रयत्न किरण गित्ते साहेबांच्या कार्यातून जाणवतो.

ज्ञान, विकास, माणुसकी आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा संगम त्यांच्या विचारांमध्ये दिसतो.

परळीच्या विकासासाठी दूरदृष्टी

परळीचा विकास हा केवळ परळीकरांचा प्रश्न नाही; तो संपूर्ण बीड जिल्ह्याच्या विकासाशी जोडलेला प्रश्न आहे.

शिक्षण, उद्योग, रोजगार, कौशल्य विकास आणि प्रशासकीय मार्गदर्शन या क्षेत्रांत संधी निर्माण झाल्या तर ग्रामीण भागातील युवकांचे स्थलांतर कमी होऊ शकते आणि स्थानिक पातळीवर विकासाची नवी अर्थव्यवस्था उभी राहू शकते.

या व्यापक विकासदृष्टीतून परळी परिसरात शैक्षणिक सुविधा वाढविणे, उद्योगांसाठी वातावरण निर्माण करण्यास हातभार लावणे आणि युवकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न हा निश्चितच स्वागतार्ह आहे.

विकास म्हणजे केवळ शहराची उंच इमारत नव्हे;
विकास म्हणजे त्या इमारतीच्या सावलीत उभ्या असलेल्या गरीब मुलाच्या हातात पुस्तक येणे.

विकास म्हणजे केवळ उद्योग उभा राहणे नव्हे;
विकास म्हणजे त्या उद्योगात आपल्या गावातील तरुणाला रोजगार मिळणे.

विकास म्हणजे केवळ शाळेची इमारत नव्हे;
विकास म्हणजे त्या शाळेतून डॉक्टर, इंजिनिअर, कलेक्टर, कमिशनर आणि समाजाभिमुख नागरिक निर्माण होणे.

ही व्यापक संकल्पना परळीच्या भवितव्यासाठी महत्त्वाची आहे.

एक शेतकऱ्याचा मुलगा आणि हजारो स्वप्नांचा आधार

किरण गित्ते साहेबांचे जीवन एका शेतकऱ्याच्या घरातील मुलाला सांगते—

तुझ्या घरात मोठेपणाचा वारसा नसला तरी चालेल;
तुझ्या डोक्यात मोठे स्वप्न असले पाहिजे.

तुझ्याकडे पैसा नसला तरी चालेल;

तुझ्याकडे ज्ञानाची भूक असली पाहिजे.

तुझ्या वाटेवर अडथळे असतील;

पण तुझ्या पावलांत जिद्द असली पाहिजे.

तुझ्या घरातून कुणी IAS झालेले नसेल;

मग पहिला IAS तू हो!

ही प्रेरणा त्यांच्या जीवनातून हजारो युवकांना मिळते.

म्हणूनच किरण गित्ते साहेब हे केवळ एक सनदी अधिकारी नाहीत.

ते ग्रामीण भारताच्या स्वप्नांचे प्रतीक आहेत.

ते शिक्षणातून सामाजिक परिवर्तन घडविण्याच्या विचाराचे प्रतिनिधी आहेत.

ते संघर्षातून यश मिळवता येते याचे जिवंत उदाहरण आहेत.

आणि ते स्वतःच्या उंचीपेक्षा आपल्या समाजाची उंची वाढविण्याचा प्रयत्न करणारे व्यक्तिमत्त्व आहेत.

कर्तृत्वाचा सुवास परळीच्या मातीपलीकडे नेणारे व्यक्तिमत्त्व

उत्कृष्ट कार्याबद्दल देशाचे पंतप्रधान आणि राष्ट्रपती यांच्या हस्ते गौरव प्राप्त होणे ही त्यांच्या कार्याची राष्ट्रीय पातळीवरील दखल आहे.

पण पुरस्कार हे कोणत्याही व्यक्तिमत्त्वाचे अंतिम मोजमाप नसते.

पुरस्कार क्षणभर टाळ्या मिळवून देतो;
परंतु एखाद्या गरीब विद्यार्थ्याच्या आयुष्याला दिशा देणे हे पिढ्यान् पिढ्या प्रतिध्वनीत होत राहते.

किरण गित्ते साहेबांच्या कार्याचे खरे मूल्यमापन भविष्यात परळी आणि परिसरातून घडणाऱ्या त्या विद्यार्थ्यांमध्ये होईल, जे एक दिवस देशाच्या प्रशासनात, उद्योगात, शिक्षणात, विज्ञानात आणि समाजसेवेत मोठी भूमिका बजावतील.

त्या प्रत्येक यशामध्ये कुठेतरी त्यांच्या प्रयत्नांचा एक कण असेल.

किरण गित्ते : एका व्यक्तीचे नाव नव्हे, एका विचाराचा प्रवास

किरण गित्ते हे नाव आज केवळ IAS अधिकारी म्हणून ओळखले जाऊ नये.

ते नाव असावे—

शिक्षणाच्या क्रांतीचे,
ग्रामीण स्वप्नांच्या उड्डाणाचे,
गरिबीविरुद्धच्या संघर्षाचे,
प्रशासकीय कार्यक्षमतेचे,
सामाजिक बांधिलकीचे
आणि विकासाच्या दूरदृष्टीचे.

बेलंब्याच्या मातीतून निघालेला हा प्रवास आज अनेकांच्या स्वप्नांना दिशा देत आहे.

एका शेतकऱ्याच्या घरातून निघालेला मुलगा देशाच्या सर्वोच्च प्रशासकीय सेवांपैकी एक सेवा गाठतो आणि नंतर स्वतःच्या परिसरातील हजारो मुलांनीही उंच भरारी घ्यावी यासाठी प्रयत्न करतो—यापेक्षा प्रेरणादायी सामाजिक कथा कोणती असू शकते?

ज्याने स्वतः अंधारातून वाट काढली, तोच प्रकाशाची किंमत जाणतो.

किरण गित्ते साहेबांनी अंधारातून प्रकाशाकडे प्रवास केला; आता त्या प्रकाशाने परळीच्या आणि बीडच्या असंख्य घरांना उजळण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.

हीच त्यांच्या जीवनाची खरी श्रीमंती आहे.

हीच त्यांच्या कर्तृत्वाची खरी उंची आहे.

आणि हीच त्यांच्या सामाजिक भानाची खरी ओळख आहे.

वाढदिवसानिमित्त मनःपूर्वक शुभेच्छा

आदरणीय श्री. किरणकुमार गित्ते, IAS यांना वाढदिवसानिमित्त कोटी कोटी हार्दिक शुभेच्छा!

आपल्या जीवनाचा संघर्ष असाच हजारो युवकांसाठी प्रेरणादायी ठरो.

आपल्या ज्ञानाची मशाल असंख्य विद्यार्थ्यांच्या हातात जावो.

परळी परिसरातून अधिकाधिक IAS, IPS, डॉक्टर, इंजिनिअर, शास्त्रज्ञ, उद्योजक आणि समाजाभिमुख नेतृत्व निर्माण होवो.

आपल्या आणि श्रीमती उषाताई गित्ते यांच्या शैक्षणिक व सामाजिक कार्याला अधिक व्यापक रूप मिळो.

परळीच्या मातीला ज्ञानाची, उद्योगाची आणि रोजगाराची नवी उंची मिळो.

बेलंब्यापासून परळीपर्यंत आणि परळीपासून संपूर्ण महाराष्ट्रापर्यंत शिक्षण, विकास आणि सामाजिक बांधिलकीची ही मशाल अखंड तेवत राहो, हीच मनःपूर्वक सदिच्छा.

**“ज्याच्या पायात कधी परळी-बेलंब्याच्या वाटेची धूळ होती,

त्याच माणसाने आज आपल्या कर्तृत्वाने आकाशाच्या क्षितिजावर नाव कोरले आहे;
आणि स्वतः आकाशाला स्पर्श करून थांबला नाही—
तर हजारो गरीब लेकरांना आकाशाकडे पाहण्याचे स्वप्न दिले आहे.”

आदरणीय
श्री. किरण कुमार गित्ते ( IAS) साहेबांना वाढदिवसानिमित्त कोटी कोटी हार्दिक शुभेच्छा.

अॅड : दिलीप उजगरे
परळी वैजनाथ