मातृदेवो भव: शब्दांच्या पलीकडचं एक अथांग अस्तित्व

मातृदेवो भव: शब्दांच्या पलीकडचं एक अथांग अस्तित्व
या सृष्टीतील सर्वात सुंदर आणि पवित्र शब्द म्हणजे ‘आई’. आई म्हणजे केवळ दोन अक्षरांचा उच्चार नाही, तर तो संपूर्ण विश्वाचा सार आहे. दरवर्षी मे महिन्याचा दुसरा रविवार आपण ‘मदर्स डे’ म्हणून साजरा करतो. यावर्षी १० मे रोजी आपण या देवत्वाला वंदन करणार आहोत. याविषयीचाच घेतलेला आढावा.
आई: घराचा जीवंत आत्मा: घर चार भिंतींनी बनतं, पण त्याला ‘घरपण’ मिळवून देते ती आई. सकाळच्या चहापासून ते रात्रीच्या जेवणापर्यंत आणि आपल्या छोट्याशा जखमेपासून ते मनाच्या मोठ्या वेदनांपर्यंत, आई प्रत्येक गोष्टीचा विचार करत असते. तिची माया ही एखाद्या छत्रासारखी असते, जी कडक उन्हात सावली देते आणि पावसाच्या पुरात आपल्याला वाहून जाण्यापासून वाचवते.
ती केवळ एक ‘स्त्री’ नाही, ती एक ‘शक्ती’ आहे: आजची आई ही आधुनिक आहे. ती घराची जबाबदारी सांभाळत असतानाच बाहेरचं जगही तितक्याच समर्थपणे पेलते. तिचं व्यवस्थापन कौशल्य कोणत्याही कॉर्पोरेट लीडरपेक्षा कमी नसतं. थकलेली असतानाही मुलाच्या अभ्यासासाठी जागी राहणारी आणि स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवून मुलांच्या स्वप्नांना पंख देणारी आई ही खऱ्या अर्थाने ‘शक्ती’ आहे.
आई: मायेचा अथांग सागर आणि जीवनाचा आधारस्तंभ: “आई” हा शब्द उच्चारला तरी मनात मायेची पाखर आणि वात्सल्याचा झरा वाहू लागतो. जगातील प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्यात आईचे स्थान हे सर्वोच्च असते. तिच्या याच अथांग प्रेमाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आपण मदर्स डे साजरा करत असतो. “देवाला प्रत्येक ठिकाणी जाता येत नाही, म्हणून त्याने आई निर्माण केली…” “जिच्या हाती पाळण्याची दोरी, ती जगाते उद्धारी.”
मातृदिनाचे महत्त्व: आई ही केवळ जन्मदात्री नसते, तर ती मुलांची पहिली गुरु, मैत्रीण आणि संरक्षक देखील असते. मुलांच्या सुखासाठी स्वतःच्या सुखाचा त्याग करणारी आई ही निस्वार्थी प्रेमाचे मूर्तिमंत प्रतीक आहे. धावपळीच्या या आयुष्यात आपण अनेकदा तिला ‘थँक्यू’ म्हणायला विसरतो. १० मे हा दिवस तिने आपल्यासाठी केलेल्या कष्टांची जाणीव ठेवण्याचा आणि तिला “तू आमच्यासाठी खूप खास आहेस” हे सांगण्याचा दिवस आहे.
हा मातृदिन अधिक संस्मरणीय करण्यासाठी:
तिचे छंद जोपासा: लग्नानंतर किंवा मुलं झाल्यानंतर अनेक माता आपले छंद विसरून जातात. तिला तिचं आवडतं पुस्तक, चित्रकलेचं साहित्य किंवा संगीताची एखादी भेट देऊन तिच्यातील ‘ती’ला पुन्हा जागवा.
एक दिवसाची सुट्टी: १० मे ला तिला स्वयंपाकघरातून पूर्ण विश्रांती द्या. जेवण बाहेरून मागवण्यापेक्षा, तुम्ही स्वतः तिच्यासाठी काहीतरी खास बनवण्याचा प्रयत्न करा. त्यातील प्रेमाची चव तिला नक्कीच भावेल.
जुने अल्बम: आईसोबत बसून जुने फोटो पहा. त्या प्रत्येक फोटोमागे एक गोष्ट दडलेली असते. त्या गोष्टी ऐकताना तिचे डोळे नक्कीच चमकतील.
तिच्या कामात मदत करा: आजच्या दिवशी तिला घरकामातून सुट्टी द्या आणि स्वतः पुढाकार घ्या.
तिच्या आवडीचा पदार्थ बनवा: आई रोज सर्वांच्या आवडीचे पदार्थ करते, आज तिच्या आवडीचा बेत घरीच करा. ३. वेळ घालवा: मोबाईल बाजूला ठेवून तिच्याशी मनमोकळ्या गप्पा मारा, तिच्या जुन्या आठवणी विचारून घ्या.
हस्तलिखित पत्र: आपल्या भावना कागदावर उतरवून तिला एक छोटं पत्र द्या, ते तिच्यासाठी कोणत्याही दागिन्यापेक्षा मौल्यवान असेल.
एक कृतज्ञता सोहळा
खरे तर आईचे उपकार फेडणे कोणत्याही जन्मात शक्य नाही. पण किमान तिचे आभार मानण्याची आणि तिला “आम्ही तुझे आहोत” असे सांगण्याची संधी आपण सोडता कामा नये. मातृदिन हा केवळ सोशल मीडियावर फोटो टाकण्यापुरता मर्यादित न राहता, तो तिच्या मनापर्यंत पोहोचणारा असावा.
निष्कर्ष: आई म्हणजे वाळवंटातील ओलावा, आई म्हणजे अंधारातील दिवा. १० मे चा हा दिवस निमित्त ठरो, पण आपल्या आयुष्यातील प्रत्येक दिवस हा ‘मातृदिन’च असावा. कारण तिच्या अस्तित्वामुळेच आपलं अस्तित्व आहे.
मातृदिनाच्या सर्व मातांना मनापासून शुभेच्छा!
डॉ. रिता मदनलाल शेटीया
लेखिका: रिता इंडिया फाउंडेशनच्या संस्थपिका आहेत.